Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê

Nằm bên bờ sông Tiền, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê là một trong những điểm dừng chân không thể bỏ qua khi đến Sa Đéc, gắn với chuyện tình nổi tiếng giữa công tử họ Huỳnh và nữ văn hào Pháp Marguerite Duras. Đây cũng là bối cảnh của bộ phim “Người tình” (L’amant), nơi Lương Gia Huy và Jane March tái hiện mối tình vượt biên giới, khiến cái tên Huỳnh Thủy Lê vang xa khỏi vùng đất Sa Đéc.

Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1895, ban đầu là nhà gỗ ba gian kiểu truyền thống Nam Bộ. Đến năm 1917, chủ nhân thay dần các vách gỗ bằng tường gạch dày theo phong cách biệt thự Pháp, nhưng vẫn giữ lại hệ cột gỗ và bố cục ba gian bên trong. Từ đó, ngôi nhà mang một diện mạo rất riêng: bên ngoài là hơi thở kiến trúc phương Tây với mái ngói âm dương, các vòm cửa, phù điêu, hoa văn kiểu La Mã phục hưng; bên trong lại là không gian ấm cúng của một nếp nhà Việt, kết hợp bài trí bao lam, hoành phi, liễn đối sơn son thếp vàng theo mỹ thuật Trung Hoa.

Nhìn kỹ, từng chi tiết nhỏ đều cho thấy sự chăm chút và vị thế của gia chủ thời bấy giờ:

Gạch bông lát nền với họa tiết hoa lá được nhập trực tiếp từ Pháp, tạo cảm giác sang trọng nhưng vẫn hài hòa với tổng thể.

Cửa chính có một khung gỗ gồm các thanh tròn song song có thể kéo qua lại – “khung cửa ngủ trưa”: đóng lại để giữ riêng tư, vẫn đón gió và ánh sáng, hàng xóm nhìn thấy là tự hiểu không làm phiền.

Nền nhà ở gian giữa được xây hơi trũng xuống, theo quan niệm phong thủy “tiền tài chảy về chỗ trũng”, như một cách “giữ lộc” cho gia đình.

Bàn thờ Quan Công đặt chính giữa gian nhà, thể hiện tín ngưỡng và nếp sống của một gia đình người Hoa; trên các bao lam là bộ tứ linh “long, lân, bức, phụng” – một biến thể thú vị so với “long, lân, quy, phụng” quen thuộc.

Qua hơn một thế kỷ, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê vẫn giữ được vẻ cổ kính và sang trọng, vừa là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, vừa là không gian sống động kể lại câu chuyện về một mối tình say đắm và về một Sa Đéc giao thoa Việt – Pháp – Hoa theo cách rất riêng của mình.