Làng chiếu Định Yên

Làng chiếu Định Yên hơn trăm năm tuổi: nghề cũ còn, người xưa vẫn giữ

Ở Đồng Tháp mình, nhắc tới Định Yên là ai cũng nhớ tới tiếng thoi đưa, tiếng lác xạc của từng sợi lác chạy qua khung dệt. Dẫu thời buổi này người ta chuộng hàng công nghiệp nhiều hơn xưa, nhưng nghề dệt chiếu nơi đây vẫn còn sống, còn thở, còn giữ được cái hồn của một làng nghề hơn một thế kỷ.

Từ năm 2013, Định Yên được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – cũng là niềm tự hào của bà con vùng sông Hậu.

Con đường vào làng: chỉ cần thấy lác phơi là biết tới nơi

Từ Sa Đéc chạy theo quốc lộ 80 hơn ba chục cây số, quẹo vô bờ sông Hậu thêm khúc nữa là tới Định Yên. Chưa kịp nhìn bảng hiệu, khách đã thấy ngay “dấu hiệu nhận biết” quen thuộc:

những bó lác đủ màu, phơi dài hai bên đường, thơm mùi nắng, mùi đất.

Hồi trước, hơn hai phần ba hộ dân nơi đây sống nhờ nghề chiếu. Nhà nào cũng có ít nhất một cái khung dệt, nhà khá giả thì tới cả chục cái. Người lớn dệt, trẻ con ngồi lựa sợi, ai cũng góp vô một công đoạn, giống như nhịp sống nó gắn chặt với nhau từ đời này qua đời khác.

Nguồn gốc bí ẩn – nghề có trước, câu chuyện tới sau

Điều kỳ lạ là… bà con ở đây ai cũng biết dệt chiếu, mà chẳng ai biết ông tổ nghề là ai. Hỏi người già trong xóm, cũng chỉ được câu:

“Cha dạy cho con, con dạy cho cháu… hồi nào có nghề này thì thiếm cũng hổng nhớ nổi nữa.”

Có lẽ vì Định Yên ngày xưa nhiều bãi bồi, hợp trồng bố với lác, nên nghề nó tự nhiên mà thành.

Phỏng vấn Thím Năm Hường – 55 năm ngồi bên khung chiếu

Thím Năm Hường, năm nay ngoài bảy mươi, vẫn ngồi lưng thẳng bên khung dệt, tay đưa thoi thoăn thoắt. Phóng viên ghé vô xin chút tâm sự, thím cười hiền:

– “Thím, nghề mình giờ ít người theo, thím có buồn hôn?”

“Buồn chớ con… hồi trước cả xóm dệt rần rần, giờ mỗi nhà còn có vài người. Nhưng mà còn được ngày nào thì thím làm ngày đó. Nghề này cực mà vui, nhìn tấm chiếu ra hoa văn đẹp là mừng muốn khóc.”

– “Công đoạn nào thiếm lo nhất?”

“Sợi lác phơi hổng tới nắng là hư hết trơn. Lác mà ẩm là dệt lên chiếu mau mốc, mau đứt. Bởi dzậy dân Định Yên tụi thím kỹ lắm – phơi phải đúng nắng, nhuộm phải đúng lửa, dệt phải đúng tay.”

– “Người ta nói chiếu công nghiệp dập ra nhanh hơn, thím nghĩ sao?”

“Nhanh thì nhanh, nhưng hổng có ‘hồn’. Chiếu tay Định Yên nằm lên nó mát, nó bền, nhìn hoa văn thấy có tình người. Khách quen rồi, đổi qua đồ công nghiệp là chịu hổng nổi.”**

“Chợ ma” – ký ức mà người Định Yên nào cũng nhớ

Hồi xưa, Định Yên còn nổi tiếng với chợ đêm. Không có đèn điện, thương lái tới mua chiếu lúc khuya, mỗi phiên chợ chỉ kéo dài chừng hai tiếng. Bà con quen gọi là “chợ ma”, nghe rùng rợn nhưng thật ra vui dữ lắm.

Ngày nay, đường sá thông thoáng, xe cộ thuận tiện, nên chợ đêm thưa dần. Nhưng nhắc tới, ai cũng tươi cười – như nhớ một thời thanh xuân gắn với tiếng rao khuya và những bó chiếu mới dệt còn thơm mùi lác.

Nghề còn người giữ – và Định Yên vẫn sáng

Dù thị trường giờ có đủ loại chiếu công nghiệp, mẫu mã sáng bóng, nhưng chiếu Định Yên vẫn được ưa chuộng vì độ bền, hoa văn rõ, màu sắc tự nhiên. Quan trọng hơn hết: được dệt bằng tay, bằng kinh nghiệm, bằng cái tâm.

Làng nghề có thể không còn nhộn nhịp như xưa, nhưng mỗi tiếng thoi ở Định Yên vẫn kể lại một câu chuyện dài hơn trăm năm – câu chuyện của những con người giữ nghề, giữ nếp, giữ hồn quê.